บทวิเคราะห์มหาอุทกภัยลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา 2568 ภัยพิบัติจากสภาพอากาศสุดขั้วและข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง

อุทกภัยครั้งใหญ่ในพื้นที่อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ตั้งแต่วันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2568 ไม่ใช่เพียงเหตุการณ์น้ำท่วมตามฤดูกาล แต่เป็นวิกฤตที่สะท้อนถึงความซับซ้อนของปัญหาจาก ปรากฏการณ์สภาพอากาศสุดขั้วและความเปราะบางเชิงโครงสร้างของลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา โดยมีข้อมูลสำคัญจากสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) ยืนยันว่า ระดับน้ำครั้งนี้ สูงกว่าระดับน้ำท่วมสูงสุดเมื่อปี พ.ศ. 2553 และบางแหล่งข้อมูลระบุว่า ปริมาณฝนสะสมสูงถึง 630 มิลลิเมตร ใน 3 วัน (19–21 พ.ย.) ซึ่งมากกว่าปริมาณสูงสุดของปี 2553 (428 มม.) และจัดเป็นปรากฏการณ์ฝนตกหนักในรอบหลายสิบปี

เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2568 หย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรงได้ปกคลุมภาคใต้ตอนล่าง ทำให้หลายพื้นที่เผชิญกับฝนตกหนัก อย่างต่อเนื่องหลายวัน สำหรับพื้นที่จังหวัดสงขลา โดยเฉพาะอำเภอหาดใหญ่ ข้อมูลจากคลังข้อมูลน้ำแห่งชาติระบุว่า ปริมาณฝนครั้งนี้ สูงที่สุดในรอบหลายปี ส่งผลให้มีน้ำหลากเข้าท่วมชุมชนมากกว่า 100 แห่ง บางพื้นที่มีระดับน้ำสูงถึง 3 เมตร บ้านเรือน ถนน และ โครงสร้างพื้นฐานได้รับความเสียหายจนการสัญจรแทบเป็นไปไม่ได้ เหตุการณ์ครั้งนี้เกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และรุนแรงกว่าหลายปีที่ผ่านมา

พื้นที่ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา ซึ่งเป็นหนึ่งในลุ่มน้ำสำคัญของจังหวัดสงขลา ลุ่มน้ำแห่งนี้มีต้นน้ำอยู่บริเวณอำเภอสะเดา ไหลผ่านพื้นที่ เมืองหาดใหญ่ลงสู่ทะเลสาบสงขลาที่แหลมโพธิ์ ตำบลคูเต่า โดยรับน้ำจากคลองสาขาหลายสาย เช่น คลองสะเดา คลองหล้าปัง คลองตง และคลองประตู

ลักษณะภูมิประเทศตอนบนของลุ่มน้ำเป็นภูเขา โดยเฉพาะเทือกเขาน้ำค้างซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาสันกาลาคีรี ส่วนตอนกลางและตอนล่าง เป็นพื้นที่ราบลุ่มกว้าง ซึ่งมีการตั้งถิ่นฐานหนาแน่นอย่างเมืองหาดใหญ่ ทำให้พื้นที่นี้กลายเป็นจุดรับน้ำหลักของลุ่มน้ำทั้งหมด

ลักษณะภูมิประเทศเองเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สถานการณ์น้ำท่วมรุนแรงขึ้น พื้นที่ตอนเหนือของลุ่มน้ำเป็นภูเขาและพื้นที่ลาดเอียง เมื่อเกิดฝนตกหนัก น้ำจะไหลลงสู่พื้นที่ราบอย่างรวดเร็ว โดยไม่มีพื้นที่หน่วงหรือกักเก็บน้ำตามธรรมชาติ ขณะเดียวกัน พื้นที่ราบตอนกลาง และตอนล่างซึ่งเป็นเขตเมืองมีสิ่งปลูกสร้างหนาแน่น ทำให้การซึมลงดินลดลงอย่างมาก น้ำจำนวนมหาศาลจึงไหลสะสมลงในพื้นที่ล่าง จนเกิดสภาวะที่เปรียบได้ว่า “น้ำลงมาเร็ว แต่ระบายออกช้า” อันเป็นสาเหตุสำคัญของน้ำท่วมขยายวงกว้างในเขตเมืองหาดใหญ่

นอกจากปริมาณฝนที่มากกว่าปกติแล้ว เหตุการณ์ครั้งนี้ยังมีลักษณะสำคัญอีกประการหนึ่งคือ “ฝนตกแช่” (Stagnant Rainfall) หรือฝนที่ตกต่อเนื่องยาวนานโดยไม่มีช่วงให้ระดับน้ำได้ลดลงเลย ตั้งแต่วันที่ 19 พฤศจิกายนจนถึงหลายวันถัดมา ฝนยังคงตกด้วยความแรง สลับเบา แต่ไม่หยุดสนิท ทำให้ดินอุ้มน้ำจนเต็ม ความสามารถในการดูดซึมน้ำลดลงจนเหลือศูนย์ น้ำผิวดินจึงไหลบ่าลงคลองอู่ตะเภา อย่างต่อเนื่องตลอดทั้งวันทั้งคืน ปริมาณน้ำที่ไหลเข้ามาแบบไม่หยุดพักนี้ ทำให้ระบบลำน้ำและระบบระบายภายในเขตเมืองไม่สามารถรับมือได้ทัน เกิดการหนุนทับชั้นแล้วชั้นเล่า จนน้ำท่วมทวีความรุนแรงขึ้นในเวลาอันสั้น

เมื่อรวมเข้ากับปริมาณฝนที่ตกหนักกว่าปกติและตกต่อเนื่องหลายวัน ทำให้ปริมาณน้ำที่ไหลลงสู่คลองอู่ตะเภามากเกินความสามารถของทั้งดิน ระบบลำน้ำ และระบบระบายน้ำในเขตเมืองในการรองรับ พื้นที่ราบตอนล่างซึ่งเป็นโซนรับน้ำสุดท้ายของลุ่มน้ำถูกน้ำท่วมซ้ำซากอีกครั้ง เหตุการณ์ครั้งนี้จึงเป็นผลลัพธ์ของทั้งสภาพอากาศสุดขั้วและข้อจำกัดด้านภูมิประเทศที่เสี่ยงต่อการเกิดน้ำท่วมโดยโครงสร้าง

ความรุนแรงของอุทกภัยครั้งนี้ส่งผลกระทบอย่างกว้างขวางต่อโครงสร้างพื้นฐานของจังหวัดสงขลา ทั้งความเสียหายต่อเมือง ที่อยู่อาศัยประชาชน ระบบสาธารณูปโภคล่ม ระบบการขนส่ง เป็นต้น จนจังหวัดสงขลาได้ประกาศเขตภัยพิบัติทั้ง 16 อำเภอ และต้องเร่งอพยพประชาชนจำนวนมากคนออกจากพื้นที่เสี่ยง

เหตุการณ์น้ำท่วมลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภาครั้งนี้เป็นบทเรียนสำคัญที่สะท้อนถึงความเปราะบางของพื้นที่ต่อสภาพอากาศที่รุนแรงขึ้น จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การวางแผนบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ เป็นความจำเป็นเร่งด่วน เพื่อให้ลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา และเมืองหาดใหญ่ รวมถึงลุ่มน้ำอื่นๆที่มีลักษณะปัจจัยใกล้เคียง สามารถรับมือกับเหตุการณ์น้ำท่วมที่อาจทวีความรุนแรงขึ้นในอนาคต



ภาพถ่ายจากดาวเทียม THEOS-2 บันทึกเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2568 เวลา 10.20 น. แสดงให้เห็นความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ใจกลางเมืองหาดใหญ่หลังน้ำลดอย่างชัดเจน จากภาพจะเห็นว่า ระดับน้ำได้ลดลงเกือบทั้งหมด ทั้งในเขตชุมชนและพื้นที่สำคัญ โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นถนนหลักและย่านที่พักอาศัย สิ่งที่ปรากฏเด่นชัดคือ สีน้ำตาลอ่อนหรือสีโคลน ปกคลุมไปทั่วพื้นผิวที่เคยเป็นถนนและลานกว้าง รวมถึงบริเวณระหว่างอาคารหลายแห่ง ซึ่งเป็นหลักฐานบ่งชี้ถึง ปริมาณน้ำและตะกอนจำนวนมหาศาลที่พัดพาเข้ามาในเขตเมือง ก่อนจะลดระดับลงและทิ้งซากความเสียหายไว้ รวมไปถึงสถานีขนส่งและสถานี รถไฟที่ยังคงมีร่องรอยของดินโคลนอย่างชัดเจน



ภาพถ่ายจากดาวเทียมความละเอียดสูง Pléiades (เปลยาด) บันทึกเมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 2568 เวลา 10.53 น. ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่น้ำท่วมขังบางส่วนของอำเภอหาดใหญ่ อำเภอควนเนียง และอำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา เริ่มมีแนวโน้มลดระดับลงอย่างต่อเนื่อง โดยปรากฏให้เห็นพื้นที่แห้งเพิ่มขึ้นอย่างชัดเจนเมื่อเทียบกับช่วงหลายวันที่ผ่านมา

สถานการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางความพยายามของหน่วยงานท้องถิ่นและภาครัฐที่ยังคงเร่งสูบน้ำ–ระบายน้ำออกจากชุมชน โดยเฉพาะในพื้นที่ลุ่มต่ำ เช่น คลองเรียน คลองหอยโข่ง บ้านหน้าควน และเขตเศรษฐกิจของ อำเภอหาดใหญ่ ที่ได้รับผลกระทบจากฝนตกหนักต่อเนื่องในรอบสัปดาห์ ส่งผลให้เกิดน้ำไหลหลากและท่วมฉับพลันในบางจุด ขณะที่ถนนสายหลักหลายสายเริ่มกลับมาใช้การได้แล้ว แต่ยังมีบางซอยและบางหมู่บ้านที่ต้อง ติดตามสถานการณ์ใกล้ชิด

สถานการณ์น้ำในอำเภอหาดใหญ่ ควนเนียง และบางกล่ำ แม้เริ่มมีสัญญาณคลี่คลาย แต่หน่วยงานยังคงเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิด เนื่องจากสภาพอากาศยังแปรปรวน และมีความเสี่ยงฝนตกช่วงปลายสัปดาห์ ซึ่งอาจส่งผลต่อระดับน้ำในลุ่มน้ำคลองอู่ตะเภา—เส้นเลือดหลักของเมืองหาดใหญ่




แผนที่และรายงานสรุปพื้นที่ถูกน้ำท่วมจากการวิเคราะห์ภาพถ่ายดาวเทียม